De AI Act geldt voor Nederlandse werkgevers eerder dan veel ondernemers denken. Laat u uw personeel AI-systemen gebruiken, bijvoorbeeld ChatGPT of Copilot, dan bent u in de regel "gebruiksverantwoordelijke" en heeft u sinds 2 februari 2025 al een plicht: zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij uw personeel. Deze pagina geeft u het volledige overzicht. U leest wat al geldt, welke deadlines er aan komen, welke boetes gelden, wie toezicht houdt, en wat u nu kunt regelen. Voor de details verwijzen we per onderwerp door naar een apart artikel.
De AI Act is de Europese AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689). Dat is een Europese wet die rechtstreeks in Nederland geldt. De wet is op 1 augustus 2024 in werking getreden en gaat in fases in: verschillende onderdelen worden op verschillende datums van toepassing.
Geldt de AI Act voor Nederlandse werkgevers?
De AI Act geldt voor Nederlandse werkgevers zodra hun personeel AI gebruikt, en voor de meeste werkgevers is dat het geval. Het antwoord is dus: ja, in elk geval voor een deel. De wet maakt onderscheid tussen twee rollen. Een "aanbieder" (provider) is een organisatie die een AI-systeem maakt of op de markt brengt. Een "gebruiksverantwoordelijke" (deployer) is een organisatie die een AI-systeem gebruikt onder eigen verantwoordelijkheid.
Een gewone werkgever die generieke AI-tools laat gebruiken, is meestal gebruiksverantwoordelijke. U bouwt de AI niet zelf, maar u zet hem wel in. Daarmee valt u onder de wet. De belangrijkste plicht die dan direct geldt, is artikel 4: zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij uw personeel.
Dat AI op de werkvloer breed is doorgedrongen, blijkt uit de cijfers. In 2024 gebruikte 22,7% van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werkzame personen één of meer AI-technologieën. Dat is een stijging van bijna 9 procentpunt ten opzichte van 2023. In sommige sectoren ligt het gebruik veel hoger: in de informatie- en communicatiesector ging het in 2024 om 58,0% van de bedrijven. Of u een chatbot voor klantenservice inzet of uw marketingteam met AI laat schrijven: in beide gevallen geldt de AI Act voor u.
Wat is AI-geletterdheid en waarom is artikel 4 zo belangrijk?
Artikel 4 is voor de meeste werkgevers de eerste en belangrijkste verplichting. Het artikel verplicht aanbieders én gebruiksverantwoordelijken om naar beste vermogen te zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en bij andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Die laatste groep telt mee: ook ingehuurde krachten en dienstverleners vallen eronder.
AI-geletterdheid is volgens de wet de vaardigheden, kennis en het begrip die mensen in staat stellen AI met kennis van zaken in te zetten en zich bewust te zijn van de kansen en risico's. Het gaat dus niet om technische diepgang, maar om verstandig en bewust gebruik.
De wet schrijft géén vast aantal uren, géén verplichte cursus en géén verplicht certificaat voor. Wat "voldoende" is, hangt af van de rol van de medewerker, de risico's van het systeem en de context waarin het wordt gebruikt. De maatregelen moeten op maat zijn. Hoe u dit concreet aanpakt en wie u precies moet trainen, leest u in wat AI-geletterdheid betekent en wat u als werkgever moet regelen. Wilt u weten hoe u kunt aantonen dat uw personeel voldoende is opgeleid, lees dan hoe u AI-geletterdheid van uw personeel aantoont.
Welke deadlines gelden in 2026 en 2027?
De wet gaat in fases in. Een aantal verplichtingen geldt al, andere komen er nog aan. Door het zogeheten Digital Omnibus-akkoord van mei 2026 zijn enkele deadlines voor hoog-risico AI naar verwachting opgeschoven. Onderstaande tabel geeft de actuele planningsbasis. Houd er rekening mee dat de nieuwe datums voor hoog-risico AI pas formeel vastliggen zodra de tekst in het Publicatieblad van de EU staat; tot die tijd geldt "naar verwachting".
| Datum | Wat gaat in | Geldt dit al? |
|---|---|---|
| 1 augustus 2024 | De AI-verordening treedt in werking | Ja |
| 2 februari 2025 | Verboden AI-praktijken (artikel 5) en AI-geletterdheid (artikel 4) | Ja |
| 2 augustus 2025 | Regels voor algemene AI-modellen (GPAI), governance en groot deel van het sanctiehoofdstuk | Ja |
| 2 augustus 2026 | Verordening algemeen van toepassing; start toezicht en handhaving in Nederland; transparantieplicht (artikel 50) | Komt eraan |
| 2 december 2026 | Overgangstermijn markeringsplicht AI-content (artikel 50 lid 2); twee nieuwe verboden in artikel 5 (naar verwachting) | Komt eraan |
| 2 december 2027 | Hoog-risico AI uit bijlage III, zoals AI in werving en selectie (naar verwachting) | Komt eraan |
| 2 augustus 2028 | Hoog-risico AI uit bijlage I, zoals AI in producten (naar verwachting) | Komt eraan |
Belangrijk om te weten: de datums voor verboden praktijken (artikel 5) en AI-geletterdheid (artikel 4) zijn níét verschoven. Die blijven gelden sinds 2 februari 2025. Ook de basisdatum van de transparantieplicht blijft 2 augustus 2026. Het uitstel raakt vooral hoog-risico AI. Een volledige uitleg van elke datum en wat hij voor u betekent, vindt u in welke AI Act-deadlines in 2026 en 2027 gelden.
Welke boetes riskeert u?
De boetes in de AI Act zijn hoog, maar ze gelden niet voor elke overtreding. Artikel 99 kent drie boetecategorieën. Per categorie geldt een vast maximumbedrag óf een percentage van de wereldwijde jaaromzet. Voor grote bedrijven geldt het hoogste van de twee; voor het mkb, waaronder start-ups, geldt juist het laagste van de twee. Een klein bedrijf met een lage omzet betaalt dus het lage percentage, niet het hoge vaste maximumbedrag.
| Categorie | Waarvoor | Boete (hoogste van de twee voor grote bedrijven) |
|---|---|---|
| Categorie 1 (artikel 99 lid 3) | Overtreding van de verboden praktijken (artikel 5) | Tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet |
| Categorie 2 (artikel 99 lid 4) | Bepaalde plichten van aanbieders, importeurs, distributeurs en gebruiksverantwoordelijken (waaronder artikel 50) | Tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet |
| Categorie 3 (artikel 99 lid 5) | Onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan toezichthouders | Tot 7,5 miljoen euro of 1% van de wereldwijde jaaromzet |
Let goed op één punt dat veel werkgevers verkeerd inschatten: artikel 4 (AI-geletterdheid) staat in géén enkele boetecategorie. Artikel 99 noemt artikel 4 niet als beboetbare overtreding. Voor te weinig AI-geletterdheid kan dus geen directe boete via de AI Act worden opgelegd.
Dat betekent niet dat u de plicht kunt negeren. In het Nederlandse wetsvoorstel is ervoor gekozen om schending van artikel 4 te handhaven met een last onder dwangsom. Een toezichthouder kan u dan een termijn geven om de AI-geletterdheid op orde te brengen, op straffe van een dwangsom. Een volledig overzicht van welk bedrag bij welke overtreding hoort, leest u in welke boetes u onder de AI Act riskeert.
Wie houdt in Nederland toezicht op mijn bedrijf?
De AI-verordening geldt rechtstreeks, maar Nederland moet zelf regelen wie het toezicht uitvoert. Dat gebeurt in de concept-Uitvoeringswet AI-verordening. Die wet ging op 20 april 2026 in internetconsultatie; de consultatie liep tot 1 juni 2026 en is inmiddels gesloten. De wet was op het moment van schrijven nog niet definitief, dus de precieze taakverdeling kan nog wijzigen.
Het voorstel gaat uit van een hybride model met tien aangewezen markttoezichthouders, waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Welke toezichthouder u krijgt, hangt af van uw sector en het soort AI dat u gebruikt. De AP wordt toezichthouder voor de domeinen zonder duidelijke sectorale toezichthouder, zoals hoog-risico AI in werving en selectie, de transparantieplicht en de verboden praktijken. De AP en de RDI krijgen samen een coördinerende rol.
De handhaving door de Nederlandse toezichthouders start vanaf 2 augustus 2026, op de onderdelen die dan van toepassing zijn. Wilt u weten welke toezichthouder precies bij uw situatie hoort, lees dan welke toezichthouder uw bedrijf controleert.
Vallen ChatGPT en Copilot op de werkvloer onder de AI Act?
Ja. Dit is voor veel werkgevers het meest concrete punt. Laat u uw personeel generieke AI-tools zoals ChatGPT of Copilot gebruiken, dan bent u in de regel gebruiksverantwoordelijke. De plicht die dan direct geldt, is artikel 4: zorgen voor voldoende AI-geletterdheid.
Daarnaast kan vanaf 2 augustus 2026 de transparantieplicht (artikel 50) gelden. Zet u een chatbot in, dan moet u duidelijk maken dat de gebruiker met AI praat. Publiceert u AI-content over publieke onderwerpen, zoals deepfakes of AI-gegenereerde tekst, dan moet u die als AI-gegenereerd labelen. Voor AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 al op de markt waren, geldt voor de markeringsplicht van AI-content een overgangstermijn tot 2 december 2026.
Eén verbod raakt de werkvloer direct: emotieherkenning is al sinds 2 februari 2025 verboden. AI die emoties afleidt uit biometrische gegevens, zoals gezichtsuitdrukkingen of stem, mag niet op de werkplek of in het onderwijs worden gebruikt. Welke handelingen nog meer verboden zijn, leest u in welke AI-praktijken verboden zijn onder artikel 5. Een praktische uitleg over het gebruik van standaardtools vindt u in valt ChatGPT of Copilot op de werkvloer onder de AI Act.
Mag ik AI gebruiken bij werving en selectie?
U mag het gebruiken, maar dit is een speciaal geval. AI gebruiken in werving en selectie geldt als hoog risico. Bijlage III, punt 4, noemt AI-systemen die bedoeld zijn om mensen te werven of te selecteren, bijvoorbeeld om sollicitaties te analyseren en te filteren of om kandidaten te beoordelen. Het systeem hoeft niet de enige beslisser te zijn: zodra AI de werving of selectie wezenlijk beïnvloedt, valt het onder bijlage III.
De zwaarste verplichtingen voor hoog-risico AI gelden hier nog niet meteen. Door het Digital Omnibus-akkoord schuiven die naar verwachting op naar 2 december 2027. Tot die datum gelden voor zo'n werkgever wél al artikel 4 (AI-geletterdheid) en de eventuele transparantieplicht. Vanaf 2 december 2027 komen daar de plichten uit artikel 26 bij, zoals menselijk toezicht regelen, het systeem volgens de instructies gebruiken, logbestanden bewaren en werknemers vooraf informeren.
Dat dit onderwerp aandacht verdient, blijkt uit de toezichtsignalen. De Autoriteit Persoonsgegevens publiceert elk half jaar de Rapportage AI & Algoritmes Nederland; de editie van maart 2026 noemt dat AI in werving en selectie snel groeit en grote risico's meebrengt. De volledige uitleg leest u in of u AI mag gebruiken bij werving en selectie.
Wat moet het mkb concreet regelen?
Bent u een kleiner bedrijf, dan is de boodschap geruststellend en tegelijk duidelijk: u hoeft niet alles tegelijk te doen, maar artikel 4 geldt ook voor u. De mkb-regel in artikel 99 zorgt ervoor dat een klein bedrijf bij een boete het laagste van het vaste bedrag en het percentage betaalt. Dat verlaagt het financiële risico, maar de verplichtingen zelf blijven gelden.
Voor de meeste mkb-werkgevers komt het neer op drie dingen: weten welke AI uw personeel gebruikt, die mensen voldoende kennis en begrip geven, en dat vastleggen. Een certificaat is niet nodig, maar u mag wel een interne administratie bijhouden van trainingen en andere maatregelen, zodat u kunt aantonen dat u aan de plicht voldoet. Een afvinkbaar overzicht van wat het mkb moet regelen, vindt u in de AI Act-checklist voor het mkb.
Hoe leg ik dit vast in beleid?
AI-geletterdheid en compliance worden behapbaar als u ze in een eenvoudig AI-beleid giet. Daarin beschrijft u welke AI-tools binnen uw organisatie zijn toegestaan, waarvoor uw personeel ze mag gebruiken, en welke afspraken gelden rond privacy en transparantie. Zo'n beleid helpt u twee dingen tegelijk: uw personeel weet waar het aan toe is, en u kunt aantonen dat u de plicht serieus neemt. Een stappenplan om dit op te zetten, leest u in hoe u een AI-beleid opstelt. Het beleid en de trainingen versterken elkaar: de training maakt mensen AI-geletterd, het beleid legt de afspraken vast.
Wat moet u nu doen?
De AI Act lijkt groot, maar voor de meeste werkgevers begint het bij een paar overzichtelijke stappen. Begin hier:
- Maak een overzicht van uw AI-gebruik. Noteer welke AI-systemen uw personeel gebruikt en waarvoor. Zo weet u meteen of u onder artikel 4 valt en of er bijzondere situaties zijn, zoals AI in werving en selectie.
- Regel de AI-geletterdheid. Zorg dat de betrokken medewerkers voldoende kennis en begrip hebben van de systemen die zij gebruiken. Dit geldt al sinds 2 februari 2025, dus stel het niet uit.
- Leg vast wat u doet. Houd een eenvoudige administratie bij van trainingen en afspraken, eventueel in een kort AI-beleid. Zo kunt u aantonen dat u aan de plicht voldoet.
- Test waar u staat. Wilt u snel weten hoe ver uw organisatie is met AI-geletterdheid en welke punten aandacht nodig hebben? Doe dan de gratis AI-kennistest. U krijgt direct een score en gericht advies.