De boetes onder de AI Act zijn fors, maar niet voor elke overtreding even hoog. De wet (artikel 99) kent drie boetecategorieën, met maximumbedragen die oplopen tot 35 miljoen euro of een percentage van uw wereldwijde jaaromzet. Op deze pagina leest u welke boetes u onder de AI Act riskeert, hoe de aparte regel voor het mkb werkt, en waarom een tekort aan AI-geletterdheid een aparte route kent. Dit artikel hoort bij de overzichtspagina over de AI Act voor Nederlandse werkgevers.
Welke boetecategorieën kent de AI Act?
Artikel 99 deelt de boetes in drie categorieën in. Per categorie geldt een vast maximumbedrag óf een percentage van de totale wereldwijde jaaromzet. Voor grote bedrijven geldt daarbij het hoogste van die twee. Hoe ernstiger de overtreding, hoe hoger de boete.
| Categorie | Soort overtreding | Maximumbedrag | Percentage jaaromzet |
|---|---|---|---|
| 1 (lid 3) | Verboden AI-praktijken (artikel 5) | tot 35 miljoen euro | tot 7% |
| 2 (lid 4) | Bepaalde plichten van aanbieders, importeurs, distributeurs, gebruiksverantwoordelijken en aangemelde instanties | tot 15 miljoen euro | tot 3% |
| 3 (lid 5) | Onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan toezichthouders of aangemelde instanties | tot 7,5 miljoen euro | tot 1% |
Een "verboden AI-praktijk" is een toepassing die de wet helemaal niet toestaat, zoals het afleiden van emoties van werknemers uit hun gezicht of stem. Een "aangemelde instantie" is een onafhankelijke partij die hoog-risico AI-systemen keurt. De zwaarste boete, categorie 1, geldt voor de verboden praktijken uit artikel 5.
Welke plichten vallen onder categorie 2?
Categorie 2 (artikel 99 lid 4) is voor de meeste werkgevers de meest relevante categorie. Deze gaat over het schenden van bepaalde verplichtingen uit de verordening, met een maximum van 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Het gaat concreet om de artikelen 16, 22, 23, 24, 26, 31, 33, 34 en 50.
Tussen die artikelen zit ook artikel 50, de transparantieplicht. Die plicht kan vanaf 2 augustus 2026 voor uw bedrijf gaan gelden, bijvoorbeeld als u een chatbot inzet of AI-content publiceert. Wanneer welke plicht ingaat, leest u in het artikel over de AI Act-deadlines in 2026 en 2027.
Belangrijk: artikel 4 over AI-geletterdheid staat niet in dit rijtje. Artikel 99 noemt artikel 4 in geen enkele categorie. Wat dat betekent, leest u hieronder.
Geldt er een aparte regel voor het mkb?
Ja. Voor mkb-bedrijven, waaronder start-ups, geldt een omgekeerde rekenregel (artikel 99 lid 6). Waar voor grote bedrijven het hoogste van het vaste bedrag en het percentage geldt, geldt voor het mkb juist het laagste van de twee.
Een voorbeeld maakt het concreet. Stel dat een klein bedrijf een lage omzet heeft. Bij een categorie 1-overtreding is 7% van die lage omzet veel minder dan 35 miljoen euro. Het bedrijf betaalt dan dat lage percentage, niet het hoge vaste maximumbedrag. Zo voorkomt de wet dat een vaste boete een klein bedrijf onevenredig hard raakt.
Deze mkb-regel geldt per boetecategorie. Hij verandert niets aan de vraag wélke overtreding in welke categorie valt; hij verandert alleen hoe het maximumbedrag voor een klein bedrijf wordt berekend.
Hoe wordt te weinig AI-geletterdheid (artikel 4) beboet?
Dit is een veelgestelde vraag, en het antwoord is geruststellender dan veel werkgevers denken. Artikel 4 verplicht u om naar beste vermogen te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij uw personeel. Maar artikel 99 noemt artikel 4 niet als beboetbare overtreding. Voor een tekort aan AI-geletterdheid kan dus géén directe boete via artikel 99 worden opgelegd.
De handhaving van artikel 4 loopt in plaats daarvan via het nationale recht. In de Nederlandse concept-Uitvoeringswet is gekozen om schending van artikel 4 te handhaven met herstelsancties, met name een last onder dwangsom, en niet met een bestuurlijke boete. Een last onder dwangsom betekent dat de toezichthouder u eerst een termijn geeft om de AI-geletterdheid op orde te brengen. Doet u dat niet binnen die termijn, dan betaalt u een dwangsom.
De Uitvoeringswet was op het moment van schrijven nog niet definitief; de internetconsultatie liep tot 1 juni 2026 en is inmiddels gesloten. De uiteindelijke sanctiekeuze kan dus nog wijzigen. De kern blijft: een tekort aan AI-geletterdheid leidt niet meteen tot een boete, maar wél tot toezicht en een mogelijke dwangsom als u niets doet. De voorbereiding op de AI Act loopt volgens de toezichthouder bovendien achter, dus afwachten is geen verstandige route.
Wie legt de boetes op en wanneer?
De boetes en dwangsommen worden in Nederland opgelegd door de aangewezen toezichthouders. De handhaving door die toezichthouders start vanaf 2 augustus 2026, op de onderdelen van de verordening die dan van toepassing zijn.
Welke toezichthouder over úw bedrijf gaat, hangt af van uw sector en het type AI. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wordt bijvoorbeeld toezichthouder voor domeinen zonder duidelijke sectorale toezichthouder, zoals de verboden praktijken en de transparantieplicht. Welke instantie in uw geval bevoegd is, leest u in het artikel over de toezichthouders van de AI Act in Nederland.
Wat moet u nu doen?
De zwaarste boetes gelden voor zaken die u sowieso wilt vermijden: verboden praktijken en het misleiden van een toezichthouder. Voor de meeste werkgevers gaat het erom de gewone plichten op orde te krijgen voordat de handhaving begint. Dit kunt u nu doen:
- Controleer of uw bedrijf onder een verboden praktijk valt. Gebruikt u bijvoorbeeld AI die emoties afleidt op de werkvloer, stop daar dan mee: dat is sinds 2 februari 2025 verboden en valt in de zwaarste boetecategorie.
- Breng uw transparantieplicht in kaart. Zet u een chatbot in of publiceert u AI-content, bereid u dan voor op artikel 50, dat vanaf 2 augustus 2026 onder categorie 2 valt.
- Regel de AI-geletterdheid van uw personeel. Hiervoor krijgt u geen directe boete, maar wel mogelijk een last onder dwangsom. Leg vast welke trainingen u geeft, zodat u kunt aantonen dat u aan artikel 4 voldoet.
- Test waar uw organisatie staat. Doe de AI-kennistest en zie in een paar minuten welke verplichtingen voor uw bedrijf gelden en wat u nog moet regelen.