Welke toezichthouder voor de AI Act in Nederland controleert uw bedrijf? Dat hangt af van uw sector en van de manier waarop u AI gebruikt. Nederland kiest niet voor één centrale waakhond, maar verdeelt het toezicht over een aantal bestaande instanties. Op deze pagina leest u hoe die verdeling er volgens het wetsvoorstel uitziet, welke toezichthouder bij uw situatie past en wat nog kan veranderen.
Wie regelt het toezicht in Nederland?
De AI-verordening (de officiële naam van de AI Act) geldt rechtstreeks in heel de Europese Unie. Maar elke lidstaat moet zelf bepalen welke nationale instanties op de regels toezien en hoe zij handhaven. In Nederland gebeurt dat met de concept-Uitvoeringswet AI-verordening, vaak afgekort als UAIA.
Deze Uitvoeringswet wijst de verordening niet zelf aan, want die geldt al rechtstreeks. De wet regelt wel welke Nederlandse toezichthouders verantwoordelijk zijn voor het markttoezicht en de handhaving, en wat hun bevoegdheden zijn. Ook legt de wet vast hoe de toezichthouders onderling samenwerken.
Belangrijk om te weten: de wet is nog niet definitief. De concept-Uitvoeringswet ging op 20 april 2026 in internetconsultatie. Die consultatie liep tot 1 juni 2026 en is inmiddels gesloten. Tot de wet is aangenomen, kan de taakverdeling nog wijzigen. Lees de informatie hieronder daarom als de stand van het wetsvoorstel, niet als een vaststaand eindresultaat.
Welke toezichthouder voor de AI Act in Nederland hoort bij uw sector?
Het wetsvoorstel gaat uit van een hybride model met tien aangewezen markttoezichthouders. Het idee daarachter is dat een instantie die uw sector al kent, ook het AI-toezicht in die sector op zich neemt. Een ziekenhuis krijgt zo te maken met de toezichthouder voor de zorg, en een bank met de toezichthouder voor de financiële sector.
De volgende tabel laat zien welke instanties het wetsvoorstel aanwijst. Gebruik de kolom "Past bij" als globale wegwijzer; de precieze verdeling van gebieden staat pas vast als de wet is aangenomen.
| Toezichthouder | Afkorting | Past bij (globaal) |
|---|---|---|
| Autoriteit Persoonsgegevens | AP | Gebieden zonder eigen toezichthouder, zoals werving en selectie, onderwijs, uitkeringen, transparantieplicht en verboden praktijken |
| Rijksinspectie Digitale Infrastructuur | RDI | Digitale infrastructuur; samen met AP een coördinerende rol |
| Inspectie Leefomgeving en Transport | ILT | Leefomgeving en transport |
| Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd | IGJ | Gezondheidszorg en jeugd |
| Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit | NVWA | Voedsel- en productveiligheid |
| Nederlandse Arbeidsinspectie | NLA | Arbeidsomstandigheden |
| Autoriteit Financiële Markten | AFM | Financiële markten |
| De Nederlandsche Bank | DNB | Financiële sector |
| Procureur-generaal bij de Hoge Raad | PGHR | Specifiek wettelijk domein |
| Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State | ABRvS | Specifiek wettelijk domein |
Herkent u uw sector niet meteen in deze lijst? Dan is de kans groot dat uw situatie onder de Autoriteit Persoonsgegevens valt. Hoe dat zit, leest u hieronder.
Wat doet de Autoriteit Persoonsgegevens?
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) krijgt in het wetsvoorstel een brede rol. De AP wordt toezichthouder voor de gebieden waarvoor geen duidelijke sectorale toezichthouder bestaat. Denk aan hoog-risico AI in werving en selectie, in het onderwijs en bij uitkeringen. Ook het toezicht op de transparantieplicht en op de verboden AI-praktijken komt bij de AP te liggen.
Voor deze taak krijgt de AP een speciale AI-directie. Daarnaast krijgen de AP en de RDI samen een coördinerende rol binnen het hele toezichtsysteem. Zij zorgen voor de samenwerking en de kennisdeling tussen de verschillende sectorale toezichthouders, zodat bedrijven niet tussen wal en schip vallen.
Voor veel gewone werkgevers is de AP daarmee het eerste aanspreekpunt. Gebruikt u bijvoorbeeld AI om sollicitaties te filteren of kandidaten te rangschikken, dan valt dat volgens het wetsvoorstel onder de AP. In ons artikel over wat de AI Act betekent voor Nederlandse werkgevers leest u welke plichten daar verder bij horen.
Wanneer begint de handhaving?
De handhaving door de Nederlandse toezichthouders start vanaf 2 augustus 2026. Vanaf die datum kunnen de toezichthouders optreden op de onderdelen van de verordening die dan van toepassing zijn.
Een aantal plichten geldt overigens al langer. De plicht tot AI-geletterdheid (artikel 4) en het verbod op bepaalde AI-praktijken (artikel 5) gelden al sinds 2 februari 2025. Dat het Nederlandse toezichtsysteem nog wordt ingericht, betekent dus niet dat de onderliggende regels nog niet gelden. De regels zijn er; de nationale handhavingsstructuur komt erbij.
Houd er rekening mee dat de hoog-risico-verplichtingen voor AI in werving en selectie volgens het akkoord van mei 2026 naar verwachting pas op 2 december 2027 ingaan. Tot die datum geldt voor zo'n werkgever wel al de plicht tot AI-geletterdheid, en mogelijk de transparantieplicht.
Krijgt u een boete als u te weinig regelt?
Niet elke overtreding leidt tot een boete. Voor de plicht tot AI-geletterdheid (artikel 4) ligt dat genuanceerd. In de concept-Uitvoeringswet is ervoor gekozen om een schending van artikel 4 te handhaven met herstelsancties, en niet met een bestuurlijke boete.
In de praktijk betekent dit dat een toezichthouder uw organisatie eerst een termijn geeft om de AI-geletterdheid op orde te brengen. Lukt dat niet binnen die termijn, dan kan de toezichthouder een last onder dwangsom opleggen: u betaalt dan een bedrag per tijdseenheid totdat u alsnog aan de plicht voldoet.
Dit is de keuze in het wetsvoorstel. De definitieve sanctiekeuze kan na de consultatie nog wijzigen, dus neem dit niet als vaststaand aan. Voor andere overtredingen, zoals het inzetten van een verboden AI-praktijk, gelden wél hoge boetes. Welke bedragen daarbij horen en hoe de boetecategorieën werken, leest u in ons artikel over de boetes onder de AI Act.
Hoe weet u welke toezichthouder ú controleert?
De juiste toezichthouder vindt u door drie vragen te stellen. Loop ze in volgorde af:
- In welke sector werkt u? Werkt u in de zorg, in de financiële sector of bij voedsel- en productveiligheid? Dan is de kans groot dat de bekende sectorale toezichthouder uit de tabel hierboven ook uw AI-toezichthouder wordt.
- Hoe gebruikt u AI? Gaat het om AI in werving en selectie, onderwijs of uitkeringen, of om de transparantieplicht en verboden praktijken? Dan wijst het wetsvoorstel de Autoriteit Persoonsgegevens aan.
- Past niets duidelijk? Ook dan komt u in de regel bij de AP uit, omdat die de gebieden zonder eigen toezichthouder voor haar rekening neemt.
Twijfelt u nog, wacht dan de definitieve Uitvoeringswet af voordat u harde conclusies trekt. Tot die tijd biedt deze indeling u een werkbaar uitgangspunt.
Wat moet u nu doen?
U weet nu in grote lijnen welke toezichthouder uw bedrijf controleert. Zet deze stappen om er klaar voor te zijn:
- Bepaal uw sector en uw AI-gebruik. Noteer welke AI-toepassingen u inzet en welke toezichthouder daar volgens het wetsvoorstel bij hoort. Bewaar dit overzicht, zodat u het kunt bijwerken zodra de Uitvoeringswet definitief is.
- Breng uw verplichtingen in kaart. Controleer welke plichten al gelden, met name de plicht tot AI-geletterdheid sinds 2 februari 2025. Leg vast welke maatregelen u al heeft genomen.
- Volg de ontwikkelingen. Houd de status van de Uitvoeringswet in de gaten, want de taakverdeling kan nog veranderen. Lees voor de bredere context ook wat de AI Act betekent voor Nederlandse werkgevers.
- Test uw kennis. Wilt u snel weten of u en uw personeel voldoende voorbereid zijn? Doe de AI-kennistest en zie waar u staat.