AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI met begrip in te zetten en de risico's ervan te herkennen. Sinds 2 februari 2025 verplicht ai-geletterdheid artikel 4 van de AI Act u om uw personeel naar beste vermogen op een voldoende niveau te brengen. Op deze pagina leest u wat de plicht precies inhoudt, voor wie die geldt en wat u nu kunt regelen.
Wat is AI-geletterdheid precies?
De wet geeft een eigen definitie. Volgens artikel 3, punt 56 van de AI Act is AI-geletterdheid de vaardigheden, kennis en het begrip die mensen in staat stellen om AI met kennis van zaken in te zetten. Daar hoort ook bij dat zij zich bewust zijn van de kansen en risico's van AI en van de mogelijke schade die AI kan veroorzaken.
In gewone taal: uw medewerkers moeten snappen wat een AI-systeem doet, waar het goed in is en waar het de plank kan misslaan. Iemand die een AI-tool gebruikt om teksten te schrijven, moet bijvoorbeeld weten dat zo'n tool feiten kan verzinnen en dat het resultaat een controle nodig heeft. Het gaat dus niet om diepe techniek, maar om verstandig en bewust gebruik.
De AI Act is de Europese verordening die regels stelt aan het maken en gebruiken van AI-systemen. Artikel 4 is een van de eerste onderdelen die van toepassing werd.
Wat houdt de verplichting uit artikel 4 concreet in?
Artikel 4 verplicht u om "naar beste vermogen" te zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid bij de mensen die voor u met AI-systemen werken. "Naar beste vermogen" betekent dat u redelijke maatregelen neemt die passen bij uw organisatie. U hoeft niet het onmogelijke te doen, maar u mag de plicht ook niet negeren.
Belangrijk: de wet schrijft geen vast aantal uren voor, geen verplichte cursus en geen verplicht certificaat. Wat "voldoende" is, hangt af van drie dingen:
| Factor | Wat betekent dit voor uw aanpak? |
|---|---|
| De rol van de medewerker | Iemand die AI dagelijks inzet voor klantadvies heeft meer kennis nodig dan iemand die het zelden gebruikt. |
| De risico's van het systeem | Een eenvoudige tekstassistent vraagt om minder dan een systeem dat meebeslist over mensen. |
| De context van gebruik | AI bij gevoelige beslissingen vraagt om meer aandacht dan AI voor interne hulptaakjes. |
De maatregelen moeten dus op maat zijn. Een certificaat is niet nodig. Wel is het verstandig om een interne administratie bij te houden van de trainingen en andere stappen die u zet. Zo kunt u later laten zien dat u aan de plicht voldoet. Hoe u dat aanpakt, leest u in hoe u aantoont dat uw personeel AI-geletterd is.
Voor wie geldt de plicht?
Artikel 4 geldt voor twee groepen: aanbieders ("providers") en gebruiksverantwoordelijken ("deployers") van AI-systemen. Voor de meeste werkgevers is vooral die tweede groep van belang.
Een gebruiksverantwoordelijke is een organisatie die een AI-systeem gebruikt onder eigen verantwoordelijkheid. Laat u uw personeel bijvoorbeeld werken met ChatGPT of Microsoft Copilot, dan bent u in de regel gebruiksverantwoordelijke. Daarmee valt u onder artikel 4. Meer hierover leest u in het artikel valt ChatGPT of Copilot op de werkvloer onder de AI Act?.
De plicht reikt verder dan uw eigen werknemers. Ook andere personen die namens uw organisatie met het AI-systeem werken, vallen eronder. Denk aan ingehuurde krachten en dienstverleners. Als zij voor u AI gebruiken, moeten ook zij voldoende AI-geletterd zijn.
Sinds wanneer geldt artikel 4 en wanneer wordt het gehandhaafd?
Hier is een belangrijk onderscheid. De plicht zelf geldt al sinds 2 februari 2025. Dat was een van de eerste onderdelen van de AI Act die van toepassing werd, samen met de verboden AI-praktijken uit artikel 5.
| Datum | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| 2 februari 2025 | De plicht tot AI-geletterdheid (artikel 4) geldt. |
| 2 augustus 2026 | Het Nederlandse toezicht en de handhaving starten op de onderdelen die dan van toepassing zijn. |
U bent dus nu al verplicht om voor AI-geletterdheid te zorgen. Vanaf 2 augustus 2026 begint in Nederland het toezicht en kunnen toezichthouders hierop optreden. Wie nu begint, heeft straks zijn zaken op orde.
Wat gebeurt er als ik niets regel?
Veel werkgevers vragen zich af welke boete er op het spel staat. Het antwoord is genuanceerder dan u misschien denkt. Artikel 4 staat niet in de boetebepaling van de AI Act (artikel 99). Voor een tekort aan AI-geletterdheid kan dus géén directe boete via die bepaling worden opgelegd.
Dat betekent niet dat de plicht vrijblijvend is. In de Nederlandse concept-Uitvoeringswet is gekozen om schending van artikel 4 te handhaven met herstelsancties, vooral een last onder dwangsom. Een toezichthouder kan u dan een termijn geven om de AI-geletterdheid op orde te brengen, op straffe van een dwangsom als u dat niet doet.
Let op: deze sanctiekeuze komt uit de concept-tekst van het wetsvoorstel. De wet was hierover nog niet definitief, dus de uiteindelijke keuze kan nog veranderen. Hoe artikel 4 in de bredere AI Act-aanpak voor Nederlandse werkgevers past, leest u in wat de AI Act betekent voor Nederlandse werkgevers.
Hoe vaak gebruiken bedrijven eigenlijk AI?
Dat AI-geletterdheid relevant is, blijkt uit de cijfers. In 2024 gebruikte 22,7% van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werkzame personen één of meer AI-technologieën. Dat was bijna 9 procentpunt meer dan in 2023, toen het nog ongeveer 14% was.
De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt dat de plicht uit artikel 4 geldt voor elke organisatie die AI inzet, en dat relevante medewerkers voldoende kennis en begrip moeten hebben van de systemen die zij gebruiken. AI is dus geen randverschijnsel meer, en de aandacht van toezichthouders neemt toe.
Wat moet u nu doen?
U weet nu wat AI-geletterdheid is en dat artikel 4 al sinds 2 februari 2025 van u vraagt om er werk van te maken. Zet deze stappen:
- Breng in kaart waar AI in uw organisatie wordt gebruikt. Tel ook tools als ChatGPT en Copilot mee, en kijk of ingehuurde krachten ervan gebruikmaken.
- Bepaal per rol wat "voldoende" is. Stem de kennis af op de taak en de risico's van het systeem. Eén standaardcursus voor iedereen is meestal niet de juiste maat.
- Leg uw maatregelen vast. Houd een eenvoudige administratie bij van trainingen en afspraken, zodat u kunt aantonen dat u aan de plicht voldoet.
- Test waar u staat. Doe de gratis AI-kennistest en zie in een paar minuten welke punten in uw organisatie nog aandacht nodig hebben.